Als je platenmaatschappij 2009 uitroept tot Johan Jubeljaar, je je koperen jubileum in de eredivisie van de Nederlandse gitaarrock viert -met een succesvolle theatertournee- en je al die tijd bent bewierookt als een van ’s lands allerbeste liedjesschrijvers, dan kun je natuurlijk tevreden achterover leunen. Denken: beter dan dit wordt het niet. Dat schreven de recensenten tenslotte ook bij het uitkomen van zo ongeveer elke verse Johanplaat.
Maar, zo bleek vorige week, frontman Jacco de Greeuw hongert nog steeds naar meer. ‘Ik zou graag willen doorbreken naar een breed publiek,’ zei hij in een interview in de VPRO Gids, ‘zonder daar gladde muziek voor te moeten maken. Er zijn nog altijd veel meer mensen die ons niet kennen dan die ons wel kennen. Als de kans zich voordoet om de Heineken Music Hall uit te verkopen, dan doen we dat zeker.’
Goed nieuws voor de trouwe fans, die dadendrang. Zeker omdat ze daardoor dit keer niet de gebruikelijk vijf maar slechts dríe jaar hoefden te wachten op een nieuw album van hun helden. Dat album is hun vierde, verscheen op 4 mei en heet… 4. Waarover later meer.
Maar voor al die mensen die Johan nog níet kennen was er eerder dit jaar nog beter nieuws. Voor hen verscheen het boxje Johan - 12.5 years, 3 albums, 36 songs; geen handig getimede Best of… dus, zoals je misschien zou verwachten, maar alle vorige releases samengebracht in één simpel vouwdoosje. Een jaloersmakend gevoel moet dat zijn: je koopt voor de prijs van een gewone cd een compleet oeuvre - drie geremasterde platen plus een dvd’tje met zeven videoclips - bij elkaar, dat bol blijkt te staan van de perfecte popliedjes.
Johan als ontdekking! Dat waren die vier jongens uit Hoorn natuurlijk ook toen op 4 november 1996 hun debuut verscheen bij het destijds gloednieuwe label Excelsior. Een daverende ontdekking zelfs. Johan huppelde vanaf de zelfbewuste opener Everybody knows uit je speakers als een gedroomde mix van Beatleske lentezonpop, de melancholieke galm van Morrissey in zijn beste The Smithsdagen en dat scherpe randje dat wel een beetje aan Buffalo Tom deed denken.
De opvolger, Pergola, bleek vijf jaar (en een stevige depressie van De Greeuw) later een nóg sterker album. Vol intieme, persoonlijke teksten, terwijl de draad muzikaal moeiteloos werd opgepakt waar hij door de vorige bezetting -waarvan alleen De Greeuw en drummer Wim Kwakman waren overgebleven- ‘m had laten liggen. Gepolijste melodieën en koortjes, een titelsong als fijne ode aan R.E.M én een van de allermooiste singles uit de vaderlandse popgeschiedenis: Tumble and fall.
Een onvervalst bandgeluid
Was THNX JHN (2006) dan de haast onvermijdelijke tegenvaller? Nee, in tegendeel. De elf nummers klonken, en klinken, eigenlijk aanstekelijker dan ooit. Vol regels die erom schreeuwden meegezongen te worden, zelfs als je geen idee had wat ze betekenden (I’m comin’ in from the cold/Found a coin and a medal?!) en - misschien wel voor het eerst - een onvervalst bandgeluid. Want kon je Johan lang als een verkapt soloproject van De Greeuw beschouwen, hier eisten drummer Jeroen Kleijn -die in 2004 Wim Kwakman had vervangen, bassist Diets Dijkstra en vooral gitarist Maarten Kooijman onnadrukkelijk maar glansrijk hun eigen rollen op.
Perfectie kán gaan vervelen, net als de bovenstaande superlatievenregen waarschijnlijk. Maar 12.5 years, 3 albums, 36 songs bewijst dat Johan zijn ambachtelijkheid in al die jaren sprankelend fris heeft weten te houden en alle lof ruimschoots verdient.
Op 4 is dat in veel opzichten niet anders. Wat niet wel zeggen dat er niets veranderd is, want er voltrekken zich hier wel degelijk een paar kleine revolutietjes in de Johanwereld.
Om te beginnen is het de eerste plaat in zijn geschiedenis die door dezelfde vier (4) mensen werd volgespeeld, die nog meer dan op THNX JHN als een collectief presenteren. Sterker: drie van de tien liedjes werden niet door De Greeuw geschreven en hij zíngt ze ook niet. Kooijmans tekende voor het sober melancholieke Maria en The receiving end, dat zo’n stevige rockbasis heeft dat je bijna geneigd bent even te checken of er inderdaad Johan op het hoesje staat. En Dijkstra’s Over heeft zelfs een beetje de motorbende-in-de-woestijn-gruizigheid van, pakweg, Queens of the Stone Age.
Het voordeel van die nieuwe groepsdynamiek ligt voor de hand: 4 is met de invloeden van De Greeuws strijdmakkers een opvallend afwisselende plaat geworden. En dat niet elk refreintje en bruggetje is opgepoetst tot het glimt, zorgt zeker voor een spannend soort rauwheid.
Maar toch: als ergens halverwege Together now voorbijkomt, een ouderwets geslepen Johanliedje, veer je wel even op. Dit is zo’n song die meteen een stoel pakt in je muzikale geheugen en aanschuift als een oude vriend.
Het kan best dat de rest van de liedjes op 4 dat ook worden, met de tijd. Meezingers waar Johan die muziekhal mee vol gaat spelen.
En vrolijk slotnieuws voor iedereen: het volgende Johanalbum moet er over twee jaar al zijn, beloven ze. (DIRK-JAN ARENSMAN)
(Excelsior)
Out now:
Johan - '4'
Johan - '12.5 years,
3 albums, 36 songs'
